Uzun Sap Saz Eğitimi
Uzun sap saz eğitimi, çalgının geniş ses alanını ve kendine özgü icra geleneğini öğrenmek isteyenler için hazırlanmış bir eğitim yoludur. Şafak Müzik'te uzun sap bağlama dersleri, uzun yıllardır bu işin içinde olan usta Hikmet Durnağöz ile Pendik'teki atölyede yapılır. Bu sayfada uzun sap bağlamanın yapısını, eğitimde izlenen aşamaları, akort düzenlerini ve çalışma alışkanlıklarını ayrıntılı olarak bulacaksınız.
Uzun sap bağlama nedir, nasıl bir çalgıdır?
Uzun sap bağlama, bağlama ailesinin en yaygın üyelerinden biridir ve adını sapının uzunluğundan alır. Yerleşik kabulde uzun sap bağlama 23-24 perdelidir; kısa sap bağlamada bu sayı 19'dur. Perde sayısının fazlalığı, çalgının tiz bölgede daha geniş bir alana sahip olması anlamına gelir; bu da özellikle uzun hava ve geniş ses alanı gerektiren eserlerde belirgin bir avantaj sağlar.
Çalgının teknesi kısa saplı örneklere göre daha büyük, sapı daha uzundur. Yaygın ölçülerde tekne boyu 40-45 cm, sap uzunluğu 55-60 cm dolaylarında olur ve toplam uzunluk 100 cm'nin üzerine çıkar. Bu değerler yapımcıya, tekne biçimine ve kullanılan ağaca göre değişir; bu yüzden iki uzun sap bağlamayı yan yana koyduğunuzda ölçülerin birebir aynı olmadığını görebilirsiniz.
Tekne, göğüs ve sap: sesi belirleyen parçalar
Bağlamanın gövdesine tekne, ön yüzüne göğüs ya da kapak, tellerin sarıldığı parçalara burgu, tellerin gövdeye oturduğu bölüme eşik denir. Sesin oluştuğu yüzey göğüs olduğu için kapağın ağacı ve kalınlığı sesin karakterini doğrudan etkiler. Teknede dut, ardıç, maun, gül, akasya ve kestane gibi ağaçlar; göğüste ise çoğunlukla ladin ya da sarıçam kullanılır.
Uzun sap bağlamada teller üç grupta düzenlenir ve toplam tel sayısı çalgıya göre altı ya da yedi olabilir. Kısa saplı örneklere göre daha uzun tel boyu ve daha büyük tekne, sesin daha dolgun ve pes çıkmasını sağlar. Bu nedenle uzun sap bağlama, kalabalık ortamda eşlik çalmak ve geniş bir ses alanı kullanmak isteyenlerin sıkça tercih ettiği bir çalgıdır.
Uzun sap saz eğitimi kimler için uygundur?
Uzun sap bağlama, daha önce hiç çalgı çalmamış kişiler için de öğrenilebilir bir çalgıdır; ancak perde aralıklarının geniş olması sol elin daha fazla açılmasını gerektirir. Bu nedenle ilk kez başlayanlarda çalgı seçimi, el yapısı ve hedeflenen repertuvarla birlikte değerlendirilir. Kısa sapla başlayıp bir süre sonra uzun sapa geçmek de yaygın bir yoldur.
Kimler uzun sap bağlamayı tercih eder? Geniş ses alanı kullanmak isteyenler, uzun hava ve ağıt gibi türlerde derinlik arayanlar, âşık müziği repertuvarına yönelenler ve kısa sap bağlamada belirli bir seviyeye gelip çalgısını büyütmek isteyenler. Hedef netleştikçe eğitimin içeriği de netleşir; bu yüzden dersin başında ne çalmak istediğinizi konuşmak, izlenecek yolu kısaltır.
Kısa saptan uzun sapa geçiş yaparken
Geçiş döneminde en çok zorlanılan konu, perde aralıklarının genişlemesi ve elin yeni konumlara alışmasıdır. Tellerin boyu uzadığı için tel gerginliği ve basma hissi de farklılaşır; ilk günlerde parmak uçlarında yeniden hassasiyet oluşabilir. Bu dönemde hız değil, doğru konum ve temiz ses hedeflenmelidir.
İkinci önemli nokta akort düzenidir. Kısa sapta alışkanlık hâline gelen bir düzen, uzun sapta farklı bir düzenle karşılaşmanıza neden olabilir; bu yüzden geçiş yapan öğrencilerle akort düzeni ayrıca çalışılır. Tellerin hangi sese çekildiği ve neden değiştiği anlaşıldığında, çalım da hızla oturur.
Uzun sap bağlamanın akort düzeni: bozuk düzen ve diğerleri
Uzun sap bağlamada en yaygın kullanılan düzen, halk arasında bozuk düzen ya da kırık düzen olarak anılan akort biçimidir. Bu düzende teller kalından inceye doğru dörtlü aralıklarla, yaygın olarak La-Re-Sol biçiminde çekilir. Dörtlü aralıklarla kurulan bu yapı, bağlamanın karakteristik akor ve eşlik kalıplarının ortaya çıkmasını sağlar.
Kısa sap bağlamada yaygın olan bağlama düzeni ise tellerin farklı bir aralık ilişkisiyle, yaygın olarak Re-Sol-La biçiminde çekildiği düzendir. Uzun saplı bir çalgıda da bağlama düzeni kullanılabilir; bu durumda tellerin gerçek seslerine çekilmesi şart değildir, çalınan eserin karar sesine göre transpoze devreye girer. Yani çalgının boyu ile düzen arasında katı bir kural yoktur; belirleyici olan icra edilecek eserdir.
| Düzen | Teller arası ilişki | Yaygın kullanım |
|---|---|---|
| Bozuk düzen (kırık düzen) | Kalından inceye dörtlü aralıklar; yaygın olarak La-Re-Sol | Uzun sap bağlamanın geleneksel düzeni |
| Bağlama düzeni | Yaygın olarak Re-Sol-La biçiminde kurulur | Kısa sap bağlamada, uzun sapta da kullanılabilir |
| Misket düzeni | Üst telin aralık ilişkisi değiştirilerek kurulan özel düzen | Ankara yöresinin misket havalarında |
| Karar sesi değişiklikleri | Aynı düzen içinde tüm tellerin tizleştirilip pesleştirilmesi | Eserin sesine uyum sağlamak için |
Akordu cihaz yardımıyla yapmak yeni başlayanlar için en pratik yoldur; burguların küçük hareketlerle çevrilmesi ve tellerin kademeli gerginleştirilmesi gerekir. Akort, bakım ve perde ayarıyla ilgili ayrıntılar için saz nasıl akort edilir sayfamıza bakabilirsiniz.
Tel ömrü ve değişim zamanı
Uzun sap bağlamanın telleri daha uzun olduğu için aynı gerginlikte daha fazla yük taşır. Bu yüzden tellerin zamanla uzaması, perde üzerindeki temas noktalarında ezilmesi ve sesin parlaklığını yitirmesi kısa saplı örneklere göre daha belirgin yaşanır. Tellerde gözle görülür düzleşme, kararma ya da akordu sürekli kaydırma eğilimi varsa tel takımını yenilemenin zamanı gelmiş demektir.
Yeni takılan teller ilk günlerde uzamaya devam eder ve akort sık sık kayar; bu durum çalgının bir sorunu değil, telin oturma sürecidir. Telleri burguya düzgün ve düzenli sarılmış biçimde takmak, hem akordun daha uzun süre kalmasını sağlar hem de telin burgu dibinden kopma riskini azaltır. Çalgıya uygun olmayan kalınlıkta tel kullanmak ise hem sesi hem de sol el konforunu olumsuz etkiler.
Tel değişimi sırasında eşikteki yuvaların ve perde bağlarının durumuna bakmak, küçük sorunları büyümeden görmeyi sağlar. Perdelerde kayma ya da eşikte aşınma varsa, yeni tel takmak tek başına yeterli olmaz; önce bu bölümlerin düzeltilmesi gerekir. Böyle bir durumda atölyemizden destek alabilirsiniz.
Uzun sap saz eğitiminde aşamalar
Eğitim, birbirini destekleyen aşamalardan oluşur ve her aşama bir sonrakinin zeminini hazırlar. Aşağıdaki tablo, uzun sap bağlama derslerinde izlenen genel sırayı gösterir; aşamaların hızı kişinin çalışma düzenine göre değişir.
| Aşama | İçerik | Amaç |
|---|---|---|
| Oturuş ve tutuş | Çalgının konumu, sağ-sol el düzeni | Gereksiz gerginliği önlemek |
| Tezene çalışmaları | Alt-üst vuruş, eşit süreli ritim | Sesi ve ritmi kontrol etmek |
| Perde ve parmak düzeni | Sol el konumları, tel geçişleri | Temiz ve akıcı ses elde etmek |
| Usul ve ritim | Düz ve aksak usuller, metronomlu çalışma | Toplu icraya hazırlanmak |
| Repertuvar | Türkü, uzun hava ve ağıt örnekleri | Dağarcık oluşturmak |
| İcra teknikleri | Çırpma, takma, sıyırma, süsleme | Yöresel tavrı kavramak |
| Birlikte çalma | Eşlik, akor kalıpları, toplu icra | Müzikal iletişim kurmak |
Tezene teknikleri neden bu kadar önemli?
Bağlamanın sesi büyük ölçüde mızrabın tele nasıl dokunduğuyla şekillenir. Aynı notayı farklı tezene teknikleriyle çaldığınızda ortaya çıkan ses bambaşka olur; bu yüzden teknik çalışmaları repertuvardan ayrı düşünülemez. Alt-üst vuruşun eşitliği, sesin düzgün ve ritmik çıkmasının ön koşuludur.
İlerleyen aşamalarda çırpma, takma ve sıyırma gibi teknikler eklenir. Bu teknikler yöreden yöreye farklılık gösterir ve Türk halk müziğinin tavrını oluşturur. Aynı türkünün farklı yörelerde farklı çalınmasının nedeni, yalnızca ezgi farkı değil, tezene ve süsleme alışkanlıklarıdır. Parmakla çalınan şelpe tekniği ise ayrı bir çalışma alanıdır ve mızrap alışkanlığı oturduktan sonra ele alınır.
Uzun sap bağlamada çalışma alışkanlıkları
Uzun saplı bir çalgıda ilerlemenin sırrı, kısa ve düzenli çalışmadır. Günde yirmi-otuz dakikalık istikrarlı bir çalışma, hafta sonuna sıkıştırılmış uzun seanslardan daha etkilidir. Çalışmanın başında akort kontrolü yapmak, kulağın doğru sese alışması açısından da önemlidir.
Yeni öğrenilen bir bölüm önce çok yavaş tempoda, doğru parmak ve doğru tezene ile çalınmalı; hız en son aşamada artırılmalıdır. Kendi kaydınızı dinlemek, fark etmediğiniz ritim kaymalarını ve ses bozukluklarını ortaya çıkarır. Ayrıca her çalışmadan sonra telleri bezle silmek, ter ve tozun tele ve perdelere zarar vermesini engeller.
Çalgı bakımı eğitimin bir parçasıdır
Akort tutmayan, perdesi kaymış ya da eşiği aşınmış bir çalgıyla çalışmak, öğrenme sürecini yavaşlatır ve kulağı yanlış sese alıştırır. Bu nedenle derslerde çalgının genel durumu da gözden geçirilir; perde bağları, eşik ve sap ayarı gibi konular gerektiğinde atölyede ele alınır. Bakım ve onarım hizmetlerimiz hakkında bağlama tamiri sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.
Çalgıyı kalorifer yanında, doğrudan güneş alan yerlerde ya da araç bagajında bırakmamak; uzun süre çalınmayacaksa akordu bir miktar düşürmek, uzun vadede yapısal hasarın önüne geçer. Bu alışkanlıklar, çalgının ömrünü uzattığı gibi ses karakterinin korunmasına da yardımcı olur.
Pendik'te uzun sap saz eğitimi
Şafak Müzik, Pendik Batı Mahallesi Hatboyu Caddesi No:30 Kat:2 adresinde bulunuyor. Hafta içi 09:00-20:00 saatleri arasında ders ve bilgi için gelebilirsiniz; hafta sonu için önceden randevu almanız gerekir. M4 metro Pendik durağı, Marmaray Pendik istasyonu, D-100 ve Pendik İDO iskelesi sayesinde Kartal, Maltepe, Tuzla, Sancaktepe, Sultanbeyli, Ümraniye, Gebze ve Darıca'dan gelen öğrenciler için ulaşım kolaydır.
Uzun sap bağlama denemek ve çalgı seçeneklerini görmek isteyenler Pendik bağlama satışı sayfamıza göz atabilir; kısa sapla karşılaştırma yapmak isteyenler kısa sap bağlama dersi ve bağlama çeşitleri sayfalarımızdan yararlanabilir. Ders günleri, saatleri ve kontenjan durumu için 0543 446 45 42 numarasından bize ulaşabilirsiniz. 0543 446 45 42 Kurs hakkında genel bilgiler Pendik bağlama saz kursu sayfamızda, tüm sorularınız için iletişim sayfamızda yer alıyor.
Sıkça sorulan sorular
Uzun sap saz eğitimine sıfırdan başlanabilir mi?
Evet, daha önce hiç çalgı çalmamış kişiler de uzun sap bağlama öğrenebilir. Perde aralıkları geniş olduğu için ilk dönemde sol elin alışması biraz zaman alabilir; bu süreç doğru oturuş ve düzenli çalışmayla rahatça aşılır.
Uzun sap bağlama kaç perdelidir?
Yaygın kabulde uzun sap bağlama 23-24 perdelidir; kısa sap bağlamada bu sayı 19'dur. Perde sayısı çalgının ses alanını belirler ve yapımcıya göre küçük farklılıklar gösterebilir.
Kısa sap bağlamam var, uzun sapa geçebilir miyim?
Geçiş yapmak mümkündür ve sık karşılaşılan bir durumdur. Geçişte perde aralıklarının genişlemesi ve akort düzeni farkı öne çıkar; bu iki konu üzerinde kısa bir uyum döneminin ardından mevcut bilgileriniz uzun sapta da işler.
Uzun sap bağlamada hangi akort düzeni kullanılır?
En yaygın kullanılan düzen bozuk düzen (kırık düzen) olarak anılır ve teller kalından inceye dörtlü aralıklarla, yaygın olarak La-Re-Sol biçiminde çekilir. Bağlama düzeni de uzun saplı çalgılarda kullanılabilir; seçim çalınacak esere ve icra geleneğine göre yapılır.
Uzun hava çalmak için uzun sap şart mı?
Şart değildir; uzun hava kısa sap bağlamayla da çalınır. Ancak uzun sap bağlamanın geniş ses alanı ve dolgun sesi, uzun hava ve ağıt gibi türlerde icracıya daha fazla hareket alanı sunar.
Ders ücreti ve kontenjan bilgisini nasıl alabilirim?
Ders programı ve kontenjan dönem dönem değiştiği için güncel bilgiyi telefonla almak en doğrusudur. Güncel fiyat ve kontenjan için 0543 446 45 42 numarasından bize ulaşabilirsiniz. 0543 446 45 42
Şehir dışındayım, ders alabilir miyim?
Atölyeye düzenli gelemeyenler için online bağlama dersi seçeneği bulunuyor. İnternet üzerinden yürütülen derslerde de aynı aşamalar izlenir; hangi yöntemin size uygun olduğunu konuşmak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.